Mindfulness in de traditie van Thich Nhat Hanh

Blog - We vieren de natuur, maar het milieu huilt

Blog - We vieren de natuur, maar het milieu huilt

Dat we de natuur moeten redden, weten we wel toch? We zijn ons ervan bewust dat er een ecologische crisis aankomt die haar weerga niet kent. De ijskappen smelten en de ene na de andere tornado verwoest ons leven. Zeldzame diersoorten sterven uit en de klimaatcrisis is angstaanjagend groot.

Decennia geleden maakte niemand zich daar druk over; we waren argeloos egocentrisch. Vandaag zijn we massaal gericht op ons milieu. Maar wat doen we eraan?

Bijzonder hoogleraar en milieufilosoof Matthijs Schouten weet mij te boeien. Hij filosofeert over mens en natuur, en hoe ze zich tot elkaar verhouden. En, hij is ambassadeur van een natuurfeest: Fête de la Nature. Een landelijk festival dat voor de vijfde keer wordt gevierd. In hartje Friesland deze keer. Ik luister naar zijn verhaal. Denken we nu echt dat wij de heersers van het universum zijn?

Schouten geeft ons drie oorzaken:

  1. veranderen van menselijk gedrag is ontzettend moeilijk.
  2. duurzaam leven is sowieso een flinke uitdaging. De groene winkel ligt bijvoorbeeld altijd verder weg dan de Albert Heijn.
  3. onze relatie met de natuur is achterhaald.

En dus doen we niets. Ook al zeggen we de natuur te willen redden. Om moedeloos van te worden? Nee, want er is een oplossing waardoor we ons gedrag kunnen veranderen, moeite blijven doen voor de duurzame consumptie en de relatie met de natuur blijvend veranderen. 

Van weten naar ervaren

Door van weten naar ervaren te gaan. We moeten opnieuw kijken naar wie wij willen zijn in de natuur. Onze verbintenis. Het gaat niet alleen om rationaliteit, maar om de mystiek. Zoals een andere filosoof, Max Weber, heeft gezegd: we hebben de wereld onttoverd; onszelf alleen gemaakt in een wereld van objecten en dingen. In Azië zien we dat stukken minder volgens Schouten. Daar hebben ‘de dingen’ tenminste nog steeds een emotionele waarde.

Luisterend naar Schouten hoorde ik de woorden van een praktiserend boeddhist, niet dat hij zoiets zelf beweert. Maar enkele minuten daarvoor refereert hij aan Thich Nhat Hanh, de zenboeddhist voor wie ik ooit naar Frankrijk afreisde. En niet veel later haalt hij een boeddhistisch vers aan over het geluk waar ieder wezen recht op heeft. Daarna gaan we met een groepje mediteren in de natuur. De typering kan niet completer zijn.

Terug naar de mystiek die we ontberen

Volgens Schouten heeft de Belgische filosoof Ulrich Libbrecht het meesterlijk uitgelegd. Hij bestudeerde Aziatische culturen en westerse filosofie. In zijn handboek voor de vergelijkende filosofie geeft hij een ‘uitleg der dingen’: over waarom we anders gaan kijken, maar niet noodzakelijk anders leven. Mensen kennen namelijk twee basismanieren van ‘betekenis geven’ aan de wereld. En de dominantie ervan verschilt van mens tot mens en van cultuur tot cultuur.

1: De Ratio

We beschouwen de wereld met onze zintuigen om daarna rationeel in te delen op basis van onderscheidende kenmerken: papa, mama, ik. Verschijnselen op deze manier rationeel classificeren zit in ons biologische systeem ingebakken.

2: De Mystiek

Als we onze geliefde beschrijven, zeggen we dan 1.80 meter, een bloeddruk van 180 en mannelijk geslacht? Nee: “Als hij binnenkomt, smelt ik en voel ik me verloren in zijn blik.” Geen rationaliteit, maar een intuïtief gevoel. Pure poëzie, muziek, kunst. Het is een ander domein. Een gevoelswereld waar we zelf deel van uitmaken: de mystiek van het bestaan. Iets waar we nauwelijks woorden aan kunnen geven.

Beide voorbeelden hebben we nodig om te overleven. Het eerste element is handig in het verkeer bijvoorbeeld. En het tweede als het er emotioneel toe doet, bij ziekte of liefde. In het geval van onze klimaatcrisis blijven we hangen in de ratio: Ik kan wel mijn steentje bijdragen, maar er verandert niks. Trump, het bankwezen, het heeft allemaal toch geen zin.

Een jaar geleden dacht ik ook zo. Maar door te ERVAREN hoe het voelt om rotzooi in het park op te ruimen, te genieten van een vegetarische schotel en geen dieselauto te kopen, word ik blij. In m’n eentje. Omdat mijn actie ertoe doet. Ik weet niet wie daar voordeel bij heeft en vooral niet wanneer, maar dát het iemand zal raken, weet ik zeker. Omdat ik met zoveel meer ‘mensen en dingen’ in verbinding sta dan ik zelf kan overzien.

Schouten deelt eenzelfde gevoel. We doen er allemaal toe. Omdat we bestaan. Daarom zijn we per definitie van betekenis. We raken, beïnvloeden en vormen de wereld voortdurend.

We kunnen niet niet-raken

Dat hebben we vaak niet eens door omdat we continu beoordelen en met de toekomst bezig zijn. Maar we raken voortdurend zonder dat we het zien. Zittend in trein, lachend op een feestje of wandelend in het park. We zijn nooit zonder betekenis. En doen altijd íets. Sterker nog, we deden het al. We konden het alleen nog niet zien…

Posted on mei 31, 2018 by Didie

 

Er zijn ruim 70 meditatiegroepen. Zoek een groep (sangha) bij jou in de buurt

homepage image placeholder