De rode lijn voorbij: vrede in jezelf, vrede in de wereld
Door Ojas de Ronde
Het is zondag 8 november. Samen met mijn vrouw zit ik in de tram naar het Museumplein in Amsterdam. Overal duiken mensen op met rode dassen, hoeden, jassen. We zijn op weg naar een grote demonstratie. De onderlinge sfeer is rustig, vriendelijk, hartelijk. We herkennen elkaar. We kunnen het geweld tegen onze medemensen in Palestina niet meer aanzien en willen de regering oproepen er iets tegen te doen.
Eerst zelf wakker worden
Ik loop naast een moeder met kind het Museumplein op. ‘Het is al de vierde maal dat ik meeloop,’ zegt ze. ‘Ik kan het geweld in Palestina niet meer aanzien. Hier mogen onze politici en zakenlieden toch niet aan meedoen. De geldkraan moet dicht. Zullen ze luisteren? Ik weet het niet. Ik word er soms moedeloos van. Hoe is dat met u? '
Ik zeg haar dat ik het daar helemaal mee eens ben en dat ik hier ook op het gras van het Museumplein loop om de verantwoordelijke mensen in Nederland wakker te schudden. ‘Maar belangrijk is ook dat ik zelf eerst wakker word. Zit er misschien in mezelf ook nog geweld? Dat wil ik eerst durven zien en laten doven. Daarom komen we nu eerst met een groepje boeddhistische vrienden hier in een stille zitmeditatie bij elkaar. Dat maakt ons wakker en geeft ons ook veerkracht. Want dat hebben we nu wel nodig.’ Als het kindje hierop aan haar moeder vraagt of ik nog aan het slaapwandelen ben, lacht de moeder vriendelijk: ‘Nee hoor, die mijnheer maakt maar een grapje.’ En ze geeft me daarna een knipoog. We verstaan elkaar.
Na een tijdje zoeken vinden we tussen twee rijen bomen enkele vrienden uit onze sangha. De groep wordt al snel groter, tot ruim honderd boeddhistisch geïnspireerde mensen uit heel Nederland. We zitten op bankjes en plastic zakken op het gras, want dat is door de regen kletsnat geworden. ‘Als het nu zou gaan plenzen, ik blijf zitten,’ zeg ik tegen mijn vrouw. ‘Op het nieuws zagen we dat Gaza vannacht vanwege hoosbuien totaal is ondergelopen. Het water staat tot 40 centimeter hoog. Tenten zijn weggewaaid, kinderen in de kou. Die beelden, die voel ik nu nog.’
De pijn omarmen
Hoe dit transformeren? Terwijl er steeds meer mensen zich op het Museumplein verzamelen, krijgen wij een teken dat de meditatie gaat beginnen. Haiko Meelis van de Earth Holder Community leest een tekst van Thich Nhat Hahn voor over een wreed onderwerp en ons antwoord daarop. Over een meisje dat tijdens een oorlog wreed verkracht werd en hoe wij daarop nu reageren? Zoals Thay zegt: natuurlijk, je kiest de kant van het slachtoffer. Maar je kunt je ook afvragen: wat gebeurde er in de dader? Hoe zou het zijn als wij ook zouden zijn opgevoed zoals hij? Zouden wij dan zoiets nooit hebben kunnen doen? Zit het monster van geweld niet in ons allen? En hoe gaan we daarmee om?
De gong klinkt warm en helder over ons heen en we gaan in meditatie. De pijn van de mensen in Gaza schiet meteen omhoog. Onze media geven er voortdurend beelden van. Vrouwen en kinderen in honger en doodsnood. Beelden van de Naza-documentaire, waarin anonieme Israëlische militairen openhartig vertellen hoe ze met AI-systemen en militaire mechanismen weerloze vrouwen en kinderen kunnen doden, worden voelbaar.
Wat kun je anders doen dan de pijn ook in jezelf toelaten en met compassie omhelzen? Ik blijf rustig en met aandacht ademen. En wonderlijk genoeg, na enige tijd transformeert die pijn. In vrede. Samen ademen in vrede.
Met een groep mediteren voelt beter dan wanneer je het alleen thuis doet. Even doe ik mijn ogen open. Er komen nog steeds veel mensen langs. Ze blijven stilstaan, maken foto’s. De sfeer op het Museumplein is vredig, ontspannen. Vrede in jezelf, vrede in de wereld.
Lichtjes uit het noodpakket
Maar dan gebeurt er iets dat mijn eigen vrede verstoort. Bij veel noden op onze aardbol is er altijd menselijke hulp mogelijk. Maar kan dat hier? De Israëlische regering maakt elke hulp moeilijk, zo niet onmogelijk. Willen ze de Palestijnen van de aardbodem verdrijven? Het monster van de genocide steekt de kop op. Dit is een onmenselijk systeem. Dit moet stoppen.
Mijn hart begint sneller te kloppen, mijn adem wordt heftiger. Het wordt donker, alsof de stroom uitvalt. Rondtasten in het duister. Woede. Het onmenselijke systeem moet stoppen. Ik zie hoe ik een moment word meegesleurd in de duisternis. Wil ik dat? Of is er nog licht in de duisternis? Is er een noodpakket?
Ik probeer met aandacht mijn adem tot rust te brengen. En dan komt er een heldere, oude wijsheidspreuk in me naar boven: beter een lichtje laten schijnen in het donker dan de duisternis vervloeken. In mijn noodpakket grijp ik naar dat lichtje en laat het schijnen. Er ontstaat weer rust en vrede.
Navigeren in een complexe wereld
De gong zindert weer met zijn warme klank. De meditatie is afgelopen. We staan op, borstelen ons af, kijken elkaar aan. We zingen samen het lied ‘Please Call Me By My True Names’. De muziek zweeft vriendelijk over het Museumplein.
We krijgen tijd om zelf even rond te lopen, naar de speeches te luisteren die te horen zijn op het podium en daarna weer bij elkaar te komen om samen een stille mars te beginnen. Het grote doek dat aan de kop van de mars zal worden gedragen is: Boeddhisten voor Moeder Aarde. Natuurlijk, we zijn allen kinderen van Moeder Aarde. Daarom hebben wij respect voor elkaar en voor alle levende wezens die hier met ons leven. En we willen elkaar ondersteunen waar nodig.
En hoe complex, chaotisch en gecompliceerd de huidige situatie momenteel ook is, we willen allen bijdragen aan een bredere maatschappelijke transformatie. Een transformatie die vrede op aarde brengt. Dat is ons doel en ook onze weg. Elke stap die we zetten is daarbij van belang. Helpt het? Aandachtig wandelen, samen met elkaar en onze Palestijnse medemensen, is wat we nu kunnen doen.
Als de mars begonnen is, eindigt zij na enige tijd in een meditatieve cirkel op het Museumplein. Het is ondertussen al laat geworden, de zon verdwijnt achter de huizen. En in de gebouwen rond het Museumplein springen de lichtjes aan.