NRC

Monnik die mindfulness introduceerde

Casper van der Veen- 24 januari 2022
bron NRC (papieren versie)

Na de Dalai Lama was Thich Nhat Hanh de invloedrijkste boeddhist van de afgelopen eeuw. Hij bracht de wereld onder meer mindfulness.

Als iemand die zei niet te hechten aan aardse roem en bezittingen zal Thich Nhat Hanh er niet rouwig om zijn geweest de Nobelprijs voor de Vrede nooit te hebben gekregen. Belangrijker voor hem was het bren- gen van vrede, geweldloosheid en het verlichten van pijn in de praktijk.
Zelf hoeft Thich, die meer dan honderd boeken schreef en de term ‘mindfulness’ wereldberoemd maakte, zich niet meer te bekomme- ren om de pijn die hem in zijn laat- ste levensjaren plaagde. Zaterdag berichtte zijn kloosterorde dat de in het Westen na de Dalai Lama meest bekende boeddhistische geestelijke op 95-jarige leeftijd „vredig is over- leden”.
Dat Thich het grootste deel van zijn leven in het Westen actief zou zijn, was niet vooraf uitgestippeld. Hij werd in 1926 als Nguyn Xuân Bo geboren in Hue, gelegen in Centraal- Vietnam – toen nog Frans Indochi- na. Als kind raakte hij onder de indruk van de kalmte en het inzicht van de Boeddha en op 16-jarige leef- tijd trad hij toe tot een boeddhis- tisch klooster in Hue. In 1951 werd hij tot monnik (bhikku) gewijd.
De jaren hierop zette Thich een drukkerij, een boeddhistische school en een hulporganisatie op. Zeker toen hij het geweld van de Vietnamoorlog ervoer, richtte hij zich op wat hij ‘geëngageerd boed- dhisme’ noemde. Hij zag een plicht de inzichten die hij opdeed met me- ditatie en studie in te zetten voor so- ciale rechtvaardigheid en verlich- ting van leed.

Eerst bekend in de VS

Thich vergaarde eerst roem in de Ver- enigde Staten, waar hij in de jaren zestig doceerde aan Princeton, Co- lumbia en Cornell. Als vredesactivist bouwde hij een warme band op met Martin Luther King, die na contact met Thich de Vietnamoorlog veroor- deelde. King droeg Thich in 1967 ver- geefs aan voor de Nobelprijs voor de Vrede. „Ik ken persoonlijk niemand die deze prijs meer verdient dan deze zachtaardige monnik uit Vietnam”, aldus de dominee. „Zijn ideeën over vrede zouden, mits uitgevoerd, re- sulteren in een monument van oecu- mene, wereldbroederschap en men- selijkheid.”
Door zijn vredesactivisme weiger- de Vietnam Thich na 1966 toegang tot zijn vaderland. Toen de Viet Cong in 1975 heel Vietnam innam, werd Thich vanwege zijn pacifisme en zijn associatie met de VS tot per- sona non grataverklaard. Hoewel Thich zich bleef inzetten voor onder meer Vietnamese bootvluchtelin- gen, richtte een groot deel van zijn spirituele werk zich op de westerse wereld. Daar werd hij vooral bekend vanwege het introduceren van de term ‘mindfulness’.

‘Drink je thee traag’

Thich combineerde diverse boed- dhistische tradities en roept zijn vol- gelingen vooral op iedere handeling aandachtig (mindful) te beleven.
„Drink je thee traag en met eerbied, alsof het de as is waarom de aarde draait”, was een bekende uitspraak van hem. Hij pleitte graag voor mo- notasken boven multitasken – iets wat veel gestresste mensen graag hoorden. De zenleraar stichtte de Plum Village-kloosterorde in Frank- rijk ten oosten van Bordeaux, waar hij een groot deel van zijn balling- schap doorbracht. De leer van Thich had grote invloed op de Amerikaan- se bioloog Jon Kabat-Zinn, bekend van de in het Westen populaire ‘Mindfulness Based Stress Reducti- on Therapy’ (MBSR).
In 2005 mocht Thich eindelijk voor het eerst in bijna veertig jaar te- rug naar Vietnam, gevolgd door een tweede bezoek in 2007. In novem- ber 2014 kreeg Thich een ernstige beroerte, waarvan hij lange tijd moest revalideren. Sindsdien kon hij niet meer praten, waardoor een einde kwam aan zijn online veelbe- keken ‘dharma talks’.
Ondanks zijn gezondheidsproble- men bleef Thich tot het einde van zijn leven actief. Eind 2018 keerde hij terug naar de tempel in Hieu waar hij als tiener zijn eerste stappen richting het monnikschap zette – om hier zijn laatste dagen te slijten. Daar leidde hij nog loopmeditaties vanuit zijn rolstoel.